Przejdź do treści
Strategia

Muszę to przemyśleć

Koniec spotkania, klient wydaje się usatysfakcjonowany. Atmosfera całego spotkania, też raczej pozytywna. I na koniec: "Poproszę o maila z podsumowaniem i sobie to przemyślimy". W tym momencie już wiesz, że nic z tego nie będzie. Twój potencjalny klient wszystko, co miał przemyśleć, już przemyślał.

Andrzej Pawlikowski

Współzałożyciel NEVO Marketing

· 11 min czytania · zaktualizowano
Muszę to przemyśleć

"Doślij mu jeszcze dowód sukcesu i zaproponuj rabat"

Są dwa różne typy "nie kupuję", ale najczęściej uczy nas się tylko o jednym, chociaż na to drugie też jest sposób. Znacząca większość sprzedawców idzie intuicyjnie w jednym kierunku. Dosyłasz maila z dodatkowymi argumentami, pokazujesz pozytywy, sukces innych klientów, czy dodatkowy rabat. Nie ma w tym nic dziwnego, to działanie wręcz odruchowe i naturalne.

Ale ten odruch jest też wzmacniany przez różnych szkoleniowców, czy trenerów sprzedaży. Sam brałem udział w wielu szkoleniach i warsztatach sprzedażowych krajowych i międzynarodowych. I właśnie ten schemat działania jest bardzo często rekomendowany. Jednak pamiętać należy, że nauka to niekończący się proces. W sprzedaży również. Jeśli robisz tak, bo usłyszałeś o tym na kursie, czy przeczytałeś w książce, to nie oznacza to z automatu, że to jest jedyna słuszna recepta.

Ten tekst to nie jest besztanie głupich sprzedawców. Sam przegrywałem obiecujące kontrakty dokładnie w ten sam sposób. Do tego jeszcze w początkach mojej kariery dochodziła nieodparta chęć tłumaczenia się z własnej oferty oraz cen, więc przepis na niesprzedawanie miałem dopracowany do perfekcji. W momencie, w którym to zrozumiałem, nadszedł czas na rozwinięcie umiejętności sprzedażowej. I tym dziś chcę się podzielić.

Zalety, które na siłę próbujesz docisnąć klientowi po takiej rozmowie, dostarczają argumentów: "dlaczego warto". W ten sposób chcesz go wyrwać z bezczynności i przełamać status quo. A co jeśli powiem Ci, że być może nie chodzi wcale o bezczynność? Może to w ogóle nie jest status quo? Ty chcesz za wszelką cenę przekonać go do czegoś lepszego, ale twój klient w ogóle nie myśli w tej kategorii.

W tym właśnie momencie myśli: "A co jeśli to się nie uda, a to będzie moja decyzja?"

To, co znane jest wygodne, ale to niecała prawda

To o czym powiedziałem w pierwszym akapicie i to, co robisz odruchowo, to właśnie Efekt status quo. To zjawisko dość dobrze przebadane serią eksperymentów i danych, już w roku 1988 przez Samuelsona i Zeckhausera, a później replikowane przez innych badaczy. Tę nazwę i badaczy kojarzy praktycznie każdy zawodowo zajmujący się metodami sprzedaży, marketingiem, czy też psychologią. To właśnie na podstawie tych wniosków, w tej formie lub na opracowaniach, wielu szkoleniowców prowadzi swoje kursy i warsztaty. Wnioskiem z tych badań było w skrócie stwierdzenie, że ludzie przy podejmowaniu decyzji, nieproporcjonalnie często zostają przy obecnej opcji.

Pierwsze co się nasuwa na myśl, to stwierdzenie, że po prostu ludzie przyzwyczajają się do tego, co znają.

I teraz postawmy dodatkowe pytanie: Czy ludzie lubią to, do czego się przyzwyczaili, czy też boją się odpowiedzialności za zmianę?

Jeśli weźmiemy pod uwagę, że pozostanie przy tym, co znane, to tak naprawdę brak działania, to otwiera nam się nowa perspektywa.

Żeby to dobrze zobrazować, wyobraź sobie taką sytuację. Tauron wysyła list:

Od stycznia przenosimy Pana na nową taryfę, aby zostać przy starej, proszę wypełnić i odesłać formularz.

Zazwyczaj jest inaczej. Żeby coś zmienić, to ty musisz wykonać ruch, tutaj zmiana dzieje się, bez Twojego działania. Dopiero właśnie w takiej sytuacji widać co naprawdę kieruje człowiekiem. Gdyby chodziło o przywiązanie do starego, ludzie odsyłaliby formularze, ale jeśli chodzi o niechęć do działania, to pozwolą na wejście zmiany w życie.

Oczywiście nie musicie wierzyć mi tylko na słowo. Przytoczę tu mały eksperyment wykonany w latach dziewięćdziesiątych przez Ritova i Barona:

Scenariusz:

  • Choroba zabija 10 dzieci na każde 10 000.
  • Szczepionka chroni przed nią każdego, ale jej skutki uboczne też zabijają część dzieci, niekoniecznie te same, które zmarłyby na chorobę.

Zadanie: badani widzieli tabelę z możliwym ryzykiem zgonu po szczepionce, od 0 do 9 na 10 000, i mieli wskazać najwyższe ryzyko, przy którym państwo powinno jeszcze wprowadzić obowiązkowe szczepienia. Rachunek jest prosty: każda wartość poniżej 10 oznacza mniej zgonów niż bez szczepionki.

Wynik:

  • 23% nie zgodziło się na żadne ryzyko ze strony szczepionki.
  • 57% wskazało próg między 1 a 8 na 10 000.
  • Tylko 9% podało 9 lub 10 na 10 000.

Autorzy w pracy streścili to tak: wielu badanych wolało nie szczepić, gdy choroba zabijała 10 na 10 000, a szczepionka 5 na 10 000 lub mniej.

Dla badanych zgon z powodu szczepionki miał większą wagę niż zgon z powodu choroby. Jednak druga część, w której wprowadzono wariant kontrolny, wprost odnosi się do postawionej przeze mnie tezy. W wariancie kontrolnym badanym powiedziano, że po szczepionce umrzeć mogą te same dzieci, które i tak zmarłyby na chorobę, w tym wariancie wyższe ryzyko akceptowało 47% zamiast 9%.
Czyli wynik się znacząco odwrócił w momencie, gdy znikło poczucie, że "to ja moja decyzja spowodowała śmierć"

Czy w takim razie efekt status quo nie istnieje?

Istnieją oba. Jedno nie wyklucza drugiego, ale często błędnie przypisujemy jeden drugiemu.

Tego co zrobiłeś, żałujesz bardziej

Weźmy przykład dwóch właścicieli sklepów internetowych. Obaj mieli postawione swoje sklepy na WooCommerce. Jeden z nich skorzystał z nowej oferty i zmienił system sklepu na dedykowane rozwiązanie, a drugi odrzucił i został przy starym. Kwartał później przez nowe przepisy celno-skarbowe, sprzedaż w jednym i drugim sklepie spadła o 30%.

Jak myślisz, który śpi po tym gorzej?

Ten, który zmienił.

Dlaczego tak jest? Bo działanie ma datę i nazwisko. Jeśli nie podejmiesz decyzji i dojdzie do straty, łatwo powiedzieć "tak się stało". Bo stało się samo, ty do tego nie przyłożyłeś ręki.

Ciężko jest kogoś rozliczyć z tego, czego nie zrobił. Psychologowie nazywają to zjawisko przewidywanym żalem i przewidywaną winą. Jeśli podjęte działanie nie wypali to, kto usłyszy "a nie mówiłem", jeśli ty to właśnie masz do czynienia z tym mechanizmem.

Z racji tego, że w większości współpracuję z małymi i średnimi przedsiębiorstwami, widzę to za każdym razem, gdy przychodzi do podjęcia nawet stosunkowo niewielkich decyzji. W mniejszych firmach te mechanizmy działają silniej niż w korporacjach.

W korporacji mamy sztab ludzi, zespoły, doradców, menadżerów, dyrektorów, rady, zarządy. W mniejszych firmach najczęściej osobą decyzyjną jest właściciel. Strata firmy bardzo często przekłada się na życie prywatne. To właśnie ON usłyszy od pracowników czy rodziny: "po co Ci to było", "a nie mówiłem". To nakłada jeszcze większą presję i wzmaga strach przed podjęciem decyzji. Właściciela takiej firmy po spotkaniu nie przekona dodatkowy rabat. On nie myśli, co może zyskać, ale ile może stracić.

Zanim złapiesz mnie za słowo

Efekt jest realny, ale wcale nie przeważający i właśnie to powoduje, że trudniej go wyłapać u potencjalnego klienta. Klucz to nauczyć się identyfikować, z czego wynika "nie kupuję" i nie ma na to jednej złotej rady, postaram się przybliżyć Cię trochę do tego, ale to praktyka czyni mistrza.

W badaniach z 2022 roku wyszło, że efekt ten bardziej dotyczy ocen i przypisywania winy, a nie decyzji per se. Pamiętasz jednak, co pisałem o małych firmach. Tam ocena personalna i przypisanie winy, łączy się z podjęciem decyzji mocniej. Więc jeśli prowadzisz sprzedaż w stosunku do osób, które są bezpośrednio odpowiedzialne za podejmowane decyzje. Istnieje większe prawdopodobieństwo, że nie mówimy przywiązaniu do stanu obecnego, ale właśnie o lęku przed podjęciem działania.

Istnieją też sytuacje, w których dochodzi do odwrócenia tego efektu i obie przyczyny są zewnętrzne.

Efekt odwraca się, gdy działanie jest normą. Wprost mówiąc, gdy wszyscy coś robią, bardziej boisz się zostać jedynym, który tego nie zrobił. Można tu przytoczyć historię dwóch marketplaceów. Pamiętacie jeszcze Shopi pi pi pi pi pi...? Shopee umiejętnie wjechało na polski rynek i stało się trendem wśród sprzedawców, którzy działają na marketplaceach. Wszyscy wchodzili na Shopee. Sam przeprowadziłem kilkadziesiąt wdrożeń oraz migracji, nawet na krótko przed końcem istnienia tej platformy w Polsce. Skoro wszyscy w to wchodzili, większość moich rozmów wyglądała tak, że podawałem stawkę i w ten sam dzień podpisywaliśmy umowę. Nie było nawet chwili zastanowienia nad podjęciem decyzji.

Był też czas dla wszystko.pl. Tutaj rynek zareagował zgoła odmiennie i wyraźnie mniej sprzedawców zdecydowało się na wejście. A skoro inni nie wchodzili, to mało kto był skłonny do podjęcia tej decyzji. Wydanie kwoty nawet o połowę niższej od kosztu wdrożenia Shopee budziła obawy przed fiaskiem i poczucie pieniędzy wyrzuconych w błoto. Oczywiście w tym przykładzie było więcej zmiennych, bo rzadko kiedy jest tylko jeden czynnik.

W drugiej sytuacji efekt odwraca się po wcześniejszej porażce. Gdy klient wcześniej wybrał bezczynność, a ta doprowadziła do znaczącej porażki, wtedy właśnie bardziej żałuje bezczynności. Coś jak w piłce nożnej, kiedy trener nie zmienia składu po przegranym meczu.

W długim okresie żałujemy zaniechań. W krótkiej perspektywie żal po działaniu bardziej boli i gryzie. Tylko znowu to nie jest ten sam rodzaj żalu. Ten po podjęciu działania jest bardziej gorący, męczący, niedający spać. Z kolei po zaniechaniu działania, jest bardziej sentymentalny i tęskny. Nie aż tak palący. Z tego powodu też dla klienta właśnie ten krótkoterminowy powoduje większy dyskomfort.

W skrócie.

Strach przed działaniem wygrywa, gdy u klienta jest w porządku. Jakoś to działa, a wokół też nikt nic nie zmienia. Do działania przystępuje chętniej, gdy grunt pali się pod nogami, bo właśnie się coś sypnęło, lub gdy zmiana w branży stała się normą.

Jak działać, gdy strach przed podjęciem decyzji jest większy od zysków?

Nie dokładaj powodów. Zdejmij ryzyko.

Skoro klienta blokuje przewidywalny żal, to twoim zadaniem jest zmniejszenie tego, czego można żałować. Każdy argument dokładający przewagi wzbudzi u niego jeszcze większe wątpliwości.

  1. Metoda małych kroków. Wiem, że zawsze kusi podpisanie co najmniej rocznego kontraktu na stałą obsługę. To jest normalne. Ty też chcesz zabezpieczyć swoje finanse i mieć przewidywalne przychody. Całkiem naturalny odruch, ale odstrasza. Zamiast tego zaproponuj jedną rzecz jeden etap, z konkretnym zadaniem, terminem i efektem. Tu chętnie podzielę się przykładem ostatniej podpisanej przez nas umowy na stałą opiekę nad sklepem internetowym.
    Najpierw zaczęliśmy od jednego konkretnego zlecenia z kilkoma zadaniami. Wycenione na stałą kwotę z konkretnym zakresem i terminami. Naprawa pomiaru, optymalizacja procesu checkouty pod kątem UX, audyt i ocena dodatkowych aplikacji i dostawy zagraniczne. Tutaj opis tego zlecenia: Pomiar, checkout, aplikacje i dostawa do UE

    Ta klientka sama zgłosiła się po stałą opiekę, więc teoretycznie klient wymarzony. Jednak z doświadczenia już wiem, że istniało ryzyko szybkiej rezygnacji. Sami zaproponowaliśmy klientce najpierw to konkretne zlecenie, a jeśli będzie zadowolona, wtedy porozmawiamy o stałej obsłudze. Zamiast wchodzić w ciemno w długoterminową umowę, tym zleceniem pokazaliśmy nasze umiejętności. Wzajemnie mogliśmy przetestować, jak wygląda nasza współpraca. Potem z rekomendowanego przez nas pakietu godzinowego obsługi, zeszliśmy o połowę godzin na początek, żeby mogła jeszcze zobaczyć, jak wygląda stała współpraca z nami. Chociaż może się to wydawać dłuższą drogą, to dla nas ona również jest korzystna.
  2. Odwracalność. Szczerze nie rozumiem części sprzedawców, którzy bunkrują się w umowach za długoterminowymi nawet kilkuletnimi umowami, skomplikowanymi i wysokimi karami umownymi, oraz przedłużanymi okresami wypowiedzenia. Pewnie mają swoje racje, ale dla mnie to strata czasu i energii. Chyba że czyimś modelem biznesowym jest procesowaniem się w sądach z niezadowolonymi klientami.
    Przechodząc do meritum. Jeśli dasz klientowi możliwość łatwego wycofania się z umowy, czy krótszy okres próbny, to prawdopodobieństwo długoterminowej i partnerskiej współpracy wzrasta. Dodatkowym bonusem dla sprzedawcy jest ograniczenie kosztu pozyskiwania wciąż nowych klientów.
  3. Obietnica, w którą można uwierzyć. Wielkie liczby, wzrosty i zyski podawane w procentach. To nie są elementy oferty, które budują wiarygodność, wręcz przeciwnie. Prowadzą przede wszystkim do podejrzliwości i bardzo szybko można je rozbroić.
  4. Norma i dopasowanie, zamiast wzbudzania strachu. Jeśli masz do czynienia z klientem, którego paraliżuje lęk przed porażką po podjęciu decyzji. Najgorszym co możesz zrobić, jest próba grania strachem. Powiedz mu: co robią firmy w jego segmencie, jakie wykonują ruchy, zamiast mówić, że to ostatnia chwili albo że konkurencja zaraz go wyprzedzi.
  5. Weź odpowiedzialność na siebie. Zamiast zostawiać klienta samego z decyzją, daj rekomendację. Pomóż mu zdecydować, powiedz, co ty wybrałbyś w jego sytuacji. Tylko to musi być szczere. Dobra sprzedaż procentuje latami, a chciwa wpycha Cię w ciągły kołowrót.

Są sytuacje, w których nie da się nic zrobić

Nie na wszystko mamy wpływ i z tym po prostu trzeba się pogodzić.

Czasem po prostu klient naprawdę nie chce. Jeśli klient nie widzi, nie odczuwa problemu, lub nie wierzy, że twoja oferta poprawi jego sytuację, to nie jest ta droga. W takiej sytuacji zdejmowanie ryzyka nic nie da. Tu, jeśli już zrobiłeś dobrą sprzedażową robotę, a klient nie chce kupić, odpuść.

Jeśli chcesz się upewnić, w którym miejscu jesteś, słysząc: "Muszę to przemyśleć". Możesz zapytać, czy coś zmieni się do przyszłego miesiąca, jeśli padnie konkret, to decyzja jest faktycznie w toku. Jeśli nic konkretnego, unika decyzji. Zapytaj, czy jeśli mógłby wyjść z tego po miesiącu bez kosztów, to czy wszedłby w to dziś.

Po tym tekście znasz już ten mechanizm, więc możesz go szukać w zachowaniu i odpowiedziach klienta.

Ważne, żeby te pytania były zadawane z twojej szczerej ciekawości i chęci zrozumienia. Jeśli klient wyczuje, że jest to z twojej strony trik na domknięcie umowy i wyczuje, że próbujesz go rozgrywać, to tylko dołożysz kamyk do jego ogródka strachu.

Muszę to przemyśleć

A czego się obawiasz i co ja mogę dla Ciebie zrobić? To też jest dobre podejście. Zamiast robić z klienta tarczę strzelniczą, postaraj się go najpierw zrozumieć.

Nie musisz przekonywać przekonanego, że na drugim brzegu jest lepiej. Musisz mu pokazać, że po drodze nie utonie.

Chcesz więcej wiedzy?

Porozmawiajmy o strategii marketingowej dla Twojej firmy.